Βελονιά σέλας: γιατί οι ποιοτικές δερμάτινες τσάντες ράβονται στο χέρι

Τι είναι η βελονιά σέλας

Η βελονιά σέλας ράβεται με μία κλωστή και δύο βελόνες, μία σε κάθε άκρη. Οι τρύπες ανοίγονται από πριν στο δέρμα. Σε κάθε τρύπα περνάτε την πρώτη βελόνα από τη μία πλευρά και έπειτα τη δεύτερη από την αντίθετη κατεύθυνση μέσα από την ίδια τρύπα: οι δύο κλωστές διασταυρώνονται μέσα στο πάχος του δέρματος. Στη συνέχεια σφίγγετε τις δύο κλωστές με το χέρι, με την ίδια τάση, πριν περάσετε στην επόμενη τρύπα.

Το αποτέλεσμα είναι μια ραφή σχεδόν ίδια και στις δύο όψεις: μια σειρά από ελαφρώς λοξές, καλά τεντωμένες βελονιές που σχηματίζουν συνεχή γραμμή. Η κλίση οφείλεται στο σχήμα των τρυπών και στη σειρά, πάντα την ίδια, με την οποία περνούν οι βελόνες. Αυτή δίνει στη ραφή το χαρακτηριστικό της ανάγλυφο.

• Κόψτε κλωστή περίπου τέσσερις φορές το μήκος της ραφής που θα κάνετε.
• Περάστε μια βελόνα σε κάθε άκρη και ασφαλίστε την κλωστή ώστε να μη γλιστρά από το μάτι της βελόνας.
• Σε κάθε τρύπα περνάτε πρώτα τη βελόνα από την ίδια πλευρά και μετά τη δεύτερη, χωρίς ποτέ να αλλάζετε τη σειρά.
• Σφίξτε τις δύο κλωστές με την ίδια δύναμη και συνεχίστε στην επόμενη τρύπα.
• Τελειώστε με δύο ή τρεις βελονιές προς τα πίσω στις ίδιες τρύπες, μετά κόψτε και στερεώστε τις άκρες της κλωστής.

Βελονιά σέλας ή βελονιά μηχανής: γιατί η ραφή στο χέρι δεν ξηλώνεται

Η ραπτομηχανή κάνει δεμένη βελονιά: μια πάνω κλωστή και μια κλωστή από τη μασούρα διασταυρώνονται στη μέση του πάχους. Είναι γρήγορη, πολύ ομοιόμορφη και αρκετά ανθεκτική για πολλές χρήσεις. Όλες όμως οι βελονιές εξαρτώνται από δύο συνεχείς κλωστές. Αν σπάσει η μία, από τριβή σε μια ακμή ή από φθορά στο σημείο ενός χερουλιού, η τάση χαλαρώνει και η ραφή μπορεί να ξηλωθεί σταδιακά σε αρκετά εκατοστά.

Στη βελονιά σέλας, κάθε τρύπα διαπερνάται από δύο κλωστές που μπλοκάρουν η μία την άλλη. Αν σπάσει μια βελονιά, οι γειτονικές μένουν στη θέση τους, γιατί κάθε κλωστή παραμένει σφηνωμένη από την άλλη στις επόμενες τρύπες. Η ζημιά μένει τοπική: ένας τεχνίτης μπορεί να ξηλώσει λίγες βελονιές και να τις ξαναράψει χωρίς να ξαναφτιάξει όλη τη ραφή.

Αυτή η διαφορά μετρά κυρίως στα πιο καταπονημένα σημεία: στις βάσεις των χερουλιών, στα πλαϊνά φυσερά, στα σημεία στερέωσης των λουριών και των κρίκων για το λουράκι ώμου.

• Βελονιά μηχανής: δύο κλωστές, γρήγορη, πολύ ομοιόμορφη, μπορεί να ξηλωθεί αλυσιδωτά αν σπάσει μια κλωστή.
• Βελονιά σέλας: μία κλωστή και δύο βελόνες, αργή, κάθε βελονιά αντέχει ακόμη κι αν σπάσει η διπλανή.

Κερωμένη λινή κλωστή και βελόνες σέλας

Η παραδοσιακή κλωστή είναι η κερωμένη λινή. Το κερί την κάνει πιο λεία, τη βοηθά να γλιστρά μέσα στο δέρμα, την προστατεύει από την υγρασία και κλειδώνει τις βελονιές όταν σφίξουν. Πολλοί τεχνίτες χρησιμοποιούν επίσης πλεκτές κερωμένες κλωστές πολυεστέρα, πιο ανθεκτικές στην τριβή.

Το πάχος της κλωστής πρέπει να είναι ανάλογο με το δέρμα και την απόσταση των βελονιών. Μια πολύ χοντρή κλωστή σε πυκνή βελονιά φορτώνει τη ραφή και αδυνατίζει το δέρμα ανάμεσα στις τρύπες· μια πολύ λεπτή κλωστή χάνεται οπτικά και φθείρεται γρήγορα. Για μικρά δερμάτινα είδη χρησιμοποιούνται συχνά κλωστές περίπου 0,45 έως 0,65 mm· για τσάντες και λουριά, λίγο πιο χοντρές.

Οι βελόνες σέλας έχουν στρογγυλεμένη μύτη: δεν κόβουν ούτε το δέρμα ούτε την κλωστή που έχει ήδη περάσει, απλώς ακολουθούν την έτοιμη τρύπα. Χρησιμοποιούνται δύο, πανομοιότυπες.

Μήκος και απόσταση βελονιών

Η απόσταση των βελονιών, μετρημένη από τρύπα σε τρύπα σε χιλιοστά, είναι από τις πρώτες ενδείξεις φινέτσας και ύφους. Όσο μικρότερη είναι, τόσο πιο λεπτή είναι η ραφή και τόσο περισσότερο χρόνο θέλει· όσο μεγαλύτερη, τόσο πιο στιβαρή και εμφανής. Η γραμμή ραφής χαράσσεται σε σταθερή απόσταση από την άκρη, συχνά 3 έως 4 mm, με διαβήτη ή χαράκτη.

Η ομοιομορφία μετρά όσο και το μήκος. Μια ποιοτική ραφή στο χέρι διατηρεί την ίδια απόσταση, την ίδια κλίση και την ίδια τάση από την αρχή ως το τέλος, ακόμη και στις καμπύλες και στις γωνίες, όπου χρησιμοποιούνται εργαλεία με δύο δόντια για να ακολουθείται το σχήμα.

• Περίπου 2,5 έως 3 mm: λεπτά μικρά δερμάτινα είδη, θήκες καρτών, λουράκια ρολογιών.
• Περίπου 3 έως 3,5 mm: πορτοφόλια, τσαντάκια, κοσμήματα τσάντας.
• Περίπου 3,85 έως 4 mm: τσάντες, ζώνες, πιο χοντρά κομμάτια.
• 5 mm και πάνω: σελοποιία, πολύ χοντρά δέρματα, σκόπιμα ρουστίκ ραφή.

Χτένες διάτρησης: η προετοιμασία των τρυπών

Πριν από το ράψιμο ανοίγονται οι τρύπες. Το πιο συνηθισμένο εργαλείο είναι η χτένα διάτρησης: μια σειρά από ατσάλινα δόντια σε σταθερή απόσταση, που τοποθετείται πάνω στη χαραγμένη γραμμή και χτυπιέται με σφυρί. Τα επίπεδα, λοξά δόντια ανοίγουν διαγώνιες σχισμές, που δίνουν στη βελονιά σέλας την κλίση της. Για να προχωρήσετε, βάζετε το πρώτο δόντι στην τελευταία τρύπα που ανοίξατε, ώστε το βήμα να μένει απόλυτα σταθερό.

Τα κομμάτια που θα ενωθούν συνήθως κολλιούνται πριν από τη διάτρηση, ώστε οι τρύπες να περνούν και τα δύο πάχη ακριβώς στο ίδιο σημείο.

• Χτένες διάτρησης: μία με δύο δόντια για τις καμπύλες και μία με τέσσερα ή έξι δόντια για τις ευθείες.
• Σφυρί από πολυουρεθάνη, δέρμα ή ξύλο, και βάση κρούσης πάνω σε σκληρή επιφάνεια.
• Μέγγενη ραφής ή πάγκος σελοποιού, για να συγκρατεί το κομμάτι και να μένουν ελεύθερα και τα δύο χέρια.

Φινίρισμα των άκρων: το άλλο σημάδι της δουλειάς στο χέρι

Μια άψογη ραφή χάνει την αξία της αν οι άκρες μείνουν ακατέργαστες. Η κομμένη άκρη είναι το ορατό πάχος του δέρματος στο περίγραμμα ενός κομματιού. Σε μια χειροποίητη τσάντα δουλεύεται σε αρκετά στάδια, που συχνά διαρκούν όσο και το ίδιο το ράψιμο.

Η άλλη λύση είναι η γυριστή άκρη: το δέρμα λεπταίνεται και διπλώνεται πάνω στον εαυτό του, χωρίς ορατή κομμένη άκρη. Και στις δύο περιπτώσεις, ένα καλό φινίρισμα είναι λείο στην αφή, χωρίς εξογκώματα ή ρωγμές.

• Εξισώστε τα ενωμένα πάχη με μαχαίρι δερματοτεχνίας ή γυαλόχαρτο.
• Σπάστε τις ακμές με εργαλείο στρογγυλέματος για να στρογγυλέψει ελαφρά η άκρη.
• Τρίψτε σταδιακά, από το πιο χοντρό γυαλόχαρτο στο πιο λεπτό.
• Περάστε βαφή ή φινίρισμα άκρων σε λεπτές στρώσεις, τρίβοντας ελαφρά ανάμεσα σε κάθε στρώση.
• Λειάνετε και γυαλίστε με ξύλινο λειαντήρα, πανί ή κερί, μέχρι η άκρη να αποκτήσει καθαρή, σατινέ όψη.

Πόσος χρόνος χρειάζεται για να ραφτεί μια τσάντα στο χέρι

Η βελονιά σέλας είναι αργή. Υπολογίστε λίγα δευτερόλεπτα ανά βελονιά για έναν έμπειρο τεχνίτη: μια ραφή 50 cm με βήμα 4 mm αντιστοιχεί σε περίπου 125 βελονιές, δηλαδή ήδη πάνω από μισή ώρα ράψιμο για μία μόνο γραμμή, χωρίς τις βελονιές τερματισμού και την προετοιμασία. Ένας αρχάριος προχωρά αρκετές φορές πιο αργά.

Μια δομημένη τσάντα έχει αρκετά μέτρα ραφής. Αν προσθέσετε το κόψιμο, τη λέπτυνση των άκρων, το κόλλημα, το σημάδεμα, τη διάτρηση, την τοποθέτηση των μεταλλικών εξαρτημάτων και το φινίρισμα των άκρων, η κατασκευή μιας ραμμένης στο χέρι τσάντας μετριέται συχνά σε δεκάδες ώρες και όχι σε ώρες. Για τις μεγάλες τσάντες των οίκων πολυτελείας, ο Τύπος αναφέρει συχνά περίπου είκοσι ώρες δουλειάς ή και περισσότερες, από έναν μόνο τεχνίτη. Αυτή η τάξη μεγέθους εξηγεί από μόνη της γιατί τέτοια κομμάτια παράγονται σε μικρές ποσότητες.

Πώς να αναγνωρίσετε μια ραφή στο χέρι

Καμία ένδειξη δεν αρκεί μόνη της, γιατί ορισμένες μηχανές αναπαράγουν την κλίση της βελονιάς σέλας. Παρατηρήστε αρκετά σημεία, κυρίως τις βάσεις των χερουλιών, τις γωνίες και τα τελειώματα των ραφών, όπου η μηχανή προδίδει πιο εύκολα τα όριά της.

• Βελονιές με την ίδια κλίση, που φαίνονται με παρόμοιο τρόπο στην καλή και στην ανάποδη όψη, όταν η δεύτερη είναι προσβάσιμη.
• Σε ραφή μηχανής, η κάτω κλωστή σχηματίζει συχνά ίσιες βελονιές, μερικές φορές σε άλλο χρώμα ή με διαφορετική τάση.
• Τελειώματα: λίγες βελονιές ξαναπερασμένες στις ίδιες τρύπες στη ραφή χεριού· σφιχτό πήγαινε-έλα ή δεμένες κλωστές στη ραφή μηχανής.
• Κερωμένη κλωστή μάλλον ματ, που γεμίζει καλά την τρύπα, αντί για λεπτή γυαλιστερή κλωστή βυθισμένη στο δέρμα.
• Λοξές σχισμές σε σταθερή απόσταση, αντί για μικρές στρογγυλές τρύπες πολύ κοντά η μία στην άλλη.

Μάθετε τη βελονιά σέλας με ένα κιτ δερματοτεχνίας

Ο καλύτερος τρόπος να καταλάβετε την αξία μιας ραφής στο χέρι είναι να κάνετε μία. Ένα κιτ δερματοτεχνίας για να ράψετε μόνοι σας περιλαμβάνει συνήθως κομμένα δερμάτινα κομμάτια, συχνά ήδη τρυπημένα, κερωμένη κλωστή, βελόνες και οδηγίες βήμα προς βήμα. Αφού οι τρύπες είναι έτοιμες, συγκεντρώνεστε στην κίνηση: τη σειρά των βελονών, την τάση, τις βελονιές τερματισμού.

Για ένα πρώτο κομμάτι, μια θήκη καρτών ή ένα κόσμημα τσάντας θέλει συνήθως λίγες ώρες, μαζί με το φινίρισμα. Γρήγορα νιώθετε τη διαφορά ανάμεσα σε μια βελονιά τραβηγμένη πολύ σφιχτά, που βουλιάζει στο δέρμα, και σε μια ομοιόμορφη βελονιά που κάθεται στην επιφάνειά του. Μετά από δύο ή τρία κομμάτια, η ραφή γίνεται ομοιόμορφη και μπορείτε να περάσετε σε μεγαλύτερες δουλειές.

Τα κιτ ραφής μας βρίσκονται στη συλλογή κιτ δερματοτεχνίας (/collections/kits-maroquinerie), για να φτιάξετε στο σπίτι ένα δερμάτινο κομμάτι με βελονιά σέλας.

• Δουλεύετε καθιστοί, με το κομμάτι σταθεροποιημένο σε μέγγενη και τα δύο χέρια ελεύθερα.
• Προσέχετε τη σειρά των βελονών στις πρώτες βελονιές: το πιο συχνό λάθος είναι να την αντιστρέψετε.